5-B-11
6-C-12
7-N-14
8-O-16
9-F-19
10-Ne-20

1. Ի՞նչ է ֆիզիկական մարմինը:
   Մեզ Շրջապատող աշխարհի ցանկացած օբյեկտ
2. Ի՞նչ է նյութ
   Այն ինչից է կազմված ֆիզիկական մարմինը
3. Ի՞նչ է ատոմը:
   Նյութի ամենափոքր մասնիկ
4. Ի՞նչ է քիմիական տարրը:
   Միատեսակ ատոմների խումբ
5. Ի՞նչ է պարզ նյութը:
   Պարզ նյութը ունի մի տեսակի ատոմ
6. Ի՞նչ է բարդ նյութը:
   Բարդ նյութը ունի երկու կամ ավել տեսակի ատոմ
7. Ասա՛ քիմիական տարրի նշանները.

Թթվածին-O   ջրածին-H     Լիթիում-LI Նատրիում-NA Կալիում-SI Ածխածին-C       Ազոտ-N          Ֆոսֆոր-P        երկաթ-FE

10.11-14.11

Սովորել․Թեման.Մեխանիկական շարժում:Շհարաբերականություն:Նյութական կետ:Շարժման հետագիծ:Ճանապարհ:

Պատասխանել հետևյալ  հարցերին..

1.Ի՞նչն են անվանում մեխանիկական շարժում
Ժամանակի ընթացքում մարմնի դիրքի փոփոխությունն այլ մարմինների նկատմամբ կոչվում է մեխանիկական շարժում։

2.Բերել մեխանիկական շարժման օրինակներ
Ավտոմեքենայի շարժվելը, մարդու քայլելեը, ինքնաթիռի վայրէջք կատարելը և այլն

3.Ո՞ր մարմինն են անվանում հաշվարկման մարմին
Այն մարմինները որոնց դիրքի նկատմամբ որոշում ենք այլ մարմինների շարժումը կոչվում են հաշվարկման մարմիններ։

4.Ի՞նչն են անվանում նյութական կետ
Այն մարմինը, որի չափերը տվյալ պայմաններում կարելի է անտեսել, կոչվում է նյութական կետ։

5.Ո՞ր դեպքում մարմինը կարելի է համարել նյութական կետ,.որ դեպքում՝ոչ:
Մարմինը նյութական կետ է, երբ դրա չափը կարևոր չէ։
Մարմինը նյութական կետ չէ, երբ դրա չափը կարևոր է։

8.Ինչո՞վ է տարբերվում հետագիծն անցած ճանապարհից:
Հետագիծը մարմնի անցած ուղու ձևն է (գիծը, որով շարժվում է)։
Անցած ճանապարհը այդ ուղու երկարությունն է։
Սովորել․Է․Ղազարյանի դասագրքից՝(Ֆիզիկա 7) էջ21-ից,մինչև էջ28

Ուսումնասիրել և սովորել Է.Ղազարյանի դասագրքից(7-րդ դասարան )էջ 17-ի լաբորատոր աշխատանք 1 և դասարանում արված գրառումները։

Կրկնել,քանի,որ հարցնելու եմ

1․Ինչ է նշանակում չափել որևէ ֆիզիկական մեծություն:
Չափել որևէ ֆիզիկական մեծություն նշանակում է որոշել դրա թվային արժեքը և միավորը՝ համեմատելով ընդունված չափման ստանդարտի հետ:

2.Ի՞նչ է ծավալը,ծավալի հիմնական և այլ  միավորները:Չափման գործիք
Ծավալը ցույց է տալիս, թե որքան տարածություն է զբաղեցնում որևէ մարմին։ Ծավալի չափման  միավորներն են. խորանարդ սանտիմետր (1սմ³), խորանարդ դեցիմետր (1դմ³), խորանարդ մետր (1մ³)։

3․Որն է չափիչ սարքի չափման սահմանը
Չափիչ սարքի չափման սահմանը սանդղակի ամենամեծ արժեքն է:

4.Ինչ է չափիչ սարքի սանդղակ
Ամեն չափիչ սարքի վրա կա սանդղակ: Դա թվերի միասին ներկայացումն է:

5․Ինչն են անվանում սանդղակի բաժամնման արժեք և ինչպե՞ս ենք գտնում այն։
Սանդղակի բաժանման արժեքը սանդղակի երկու հարևան գծիկների միջև հեռավորությունն է:

6.Ինչի՞ց է կախված չափման սխալը և  ինչպե՞ս ենք գտնում այն։
Չափման սխալը կախված է բաժանման արժեքից և չափաքանոնի սխալ դիրքից, ինչպես նաև չափման արդյունքները դիտելիս աչքի ոչ ճիշտ դիրքից:

ԿատարելԳ.Մխիթարյանի <<Գիտելիքների ստուգման առաջադրանքներմաս I էջ29-ից 30 տարբերակները։

Սիրելի սովորողներ, խնդրում եմ ներբեռնել դասագիրքը:

Վանի թագավորության սոցիալտնտեսական և մշակութային կյանքը /էջ , 45- 50պատմել/

Գրավոր պատասխանել հարցերին.

Ա1 | Հասկացություններ և անուններ
Բնութագրի՛ր:
Խալդի – գերագույն աստված, պատերազմի և հաղթանակի աստված, ով տալիս էր արքային իշխանություն։
Թեյշեբա – ամպրոպի և կայծակի աստված, ընդգրկված է գերագույն եռյակում։
Շիվինի – արևի աստված, նույնպես կազմում է գերագույն եռյակը։
բազմաստվածություն – շատ աստվածների և աստվածուհիների նկատմամբ հավատը։
սոցիալական խմբեր (դասեր) – հասարակության մեջ մարդկանց խումբ, որը տարբերվում է իր դիրքով ու զբաղեցրած տեղով (վերին, միջին, ստորին խավ)։
հարեմ – արքայի կամ ազնվականի տան փակ հատվածը, որտեղ ապրում էին կանայք։

Ա2 | Հիմնական գաղափարներ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ինչպե՞ս հաջողվեց Արգիշտի I և Սարդուրի II արքաներին Վանի թագավորությունը վերածել տարածաշրջանի ուժեղագույն պետության։
Արգիշտի I և Սարդուրի II արքաները Վանի թագավորությունը դարձրին տարածաշրջանի ուժեղագույն պետություն՝ հետևյալ կերպ.
1. Հզորացրել են բանակը և հաղթել թշնամիներին։
2. Շարունակաբար ընդլայնել են տարածքը՝ զավթելով հարևան երկրներ։
3. Բարելավել են գյուղատնտեսությունը՝ ջրանցքներ ու ջրամբարներ կառուցելով։
4. Մեծ ուշադրություն են դարձրել առևտրին, հանքավայրերին և միջազգային շփումներին։

բ. Բացատրի՛ր: Ո ՞րն էր արքաների (կառավարիչների) շահը, երբ պնդում էին, որ իրենց ընտրում են աստվածները։
Արքաները պնդում էին, որ իրենց ընտրում են աստվածները, որովհետև
1. Դա տալիս էր նրանց օրինականություն։
2. Ցույց էր տալիս, որ նրանք իշխանության արժանի են ու կարող են կառավարել երկիրը։
3. Բարձրացնում էր ժողովրդի հավատն ու հնազանդությունը նրանց նկատմամբ։

գ. Պարզաբանի՛ր։ Ինչո՞ւ էին առավել կարևոր պաշտոնյաներ համարվում փոխարքաները (մարզերի կառավարիչները) և քրմերը:
Փոխարքաները (մարզերի կառավարիչներ) կարևոր էին, քանի որ նրանք վերահսկում էին տարածքները, գյուղերը և տնտեսական գործունեությունը, ապահովում երկրի կառավարմանը մասնակցությունը ամենուր։

Քրմերը կարևոր էին կրոնական կյանքում, նրանք պահպանում էին ավանդույթներն ու աստվածների կամքը կատարելու ապահովություն էին տալիս՝ թագավորի իշխանության ուժը ամրապնդելով։

Ա3 | Քննադատական մտածողություն
1. Ընդհանրացրո՛ւ։ Ինչի՞ց ենք իմանում մաթեմատիկայի բնագավառում Վանի թագավորության
առաջադիմության մասին։
Մենք դա իմանում ենք հետևյալից՝

• Հարմարավետ քաղաքների, ամրոցների, տաճարների և այլ շինությունների կառուցվածքի ճշգրտությունից՝ խնամքով տաշված հսկայական քարեր, ճարտարապետության ու չափումների ճշտություն։
• Երկաթի և բրոնզե արտադրանքի (զենք, զրահ, գահեր, արձանիկներ) պատրաստման տեխնիկայի բարդությունից։
• Ժայռի մշակումից և ճարտարապետական նորարարություններից։

Այս ամենը ցույց է տալիս, որ նրանք լավ էին տիրապետում մաթեմատիկայի և ճարտարապետական հաշվարկներին։

2. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը։ Ի՞նչ եք կարծում, թագավորության տնտեսական խնդիրների լուծման
մեջ ի՞նչ նշանակություն ունեցավ հիմնական առևտրային ուղիների վերահսկումը։

Հիմնական առևտրային ուղիների վերահսկումը հնարավորություն էր տալիս համոզվելու, որ ապրանքներն անցնում են թագավորության միջոցով՝ արդյունավետ կառավարելով առևտուրը։

Դա նաև ապահովում էր մաքսային եկամուտներ, մեծացնում տնտեսությունը և ամրապնդում պետության ուժը։

Վանի թագավորությունը կարող էր պաշտպանել իր տնտեսական հետաքրքրությունները և խանգարել թշնամիներին առևտուր կատարել։

3. Համակարգի՛ր տեղեկատվությունը: Ստեղծե՛ք աղյուսակ, որը ցույց կտա Վանի թագավորություն
ներմուծվող և այնտեղից արտահանվող հիմնական ապրանքները:

Երկիրը/Թագավորությունը	Ներմուծում	Արտահանում
Վանի թագավորություն	Հնդկական հարսնացու ապրանքներ, Չինաստանի մետաքս, միջերկրածովյան ապրանքներ	Ոսկի, արծաթ, երկաթ, մետաղական արտադրանք, գյուղատնտեսական արտադրանք

Ա4 | Պատմական նշանակություն
Պատրաստի՛ր Վանի թագավորության սոցիալ-տնտեսական և մշակութային կյանքի մասին պատմող պաստառ՝ ընտրելով քննարկված ոլորտներից մեկը (օր.՝ կրոն, տնտեսություն և այլն)։
Ըստ ձեզ՝ ի՞նչ կարևոր մարդկանց, կրոնական համոզմունքների կամ սոցիալական զարգացումների պետք է ուշադրություն դարձնեն ձեր դասընկերները:

Վանի կրոնական համակարգը

• Բազմաստվածություն – հավատում էին բազմաթիվ աստվածների և աստվածուհիների:
• Գերագույն աստվածներ – եռյակ՝ Խալդի (պատերազմի և իշխանության աստված), Թեյշեբա (ամպրոպի ու կայծակի), Շիվինի (արեւի):
• Պաշտում էին թե տեղական, թե նվաճված երկրներից եկած աստվածներին՝ երկրի միասնությունն ապահովելու համար:

Արքան և կրոնը

• Արքան համարվում էր Խալդիի տեղապահը երկրի վրա՝ «աստվածային իշխանություն» ստացած:
• Արքան կրոնական, ռազմական, վարչական և դատական լիազորություններ ուներ:
• Աստվածների աջակցությունը բարձրացնում էր ժողովրդի հավատը ու հնազանդությունը:

Կրոնի հասարակական նշանակությունը

• Կրոնը զորացրեց ժողովրդի պատկանելության զգացումը թագավորությանը:
• Քրմերը և եպիսկոպոսները վերահսկում էին կրոնական կյանքի ընթացքը:
• Վանի տաճարներն ու աղոթատներն օգտագործվել են նաև կառավարման և ռազմական նպատակների համար:

Դասընկերների ուշադրության կենտրոններ

• Խալդի, Թեյշեբա, Շիվինի աստվածները – ինչպես նրանք ուղղորդում էին թագավորի և բանակի գործողությունները:
• Արքան՝ որպես աստվածների տեղապահ – ինչպե՞ս է սա ամրապնդել նրա իշխանությունը:
• Քրմերի և տաճարների դերը – ինչպես կրոնը կապակցված էր հասարակության կազմակերպման հետ:

Ամփոփում

Ընտրել ճիշտ պատասխանը.

1. Ինչպե՞ս է ասորեստանյան աղբյուրներում կոչվում Վանի թագավորությունը։
ա) Արմենիա
բ) Բիայնիլի
գ) Ուրարտու
դ) Սոմխեթի

2. Վանի թագավորության արքաներն իրենց երկիրը ինչպե՞ս էին կոչում։
ա) Հայասա
բ) Բիայնիլի
գ) Նաիրի
դ) Մուշկի

3. Վան քաղաքի անվանումը առաջացել է՝
ա) Տուշպա քաղաքի անունից
բ) Արամու թագավորի անունից
գ) Բիայնիլի երկրի անունից
դ) Վանա լճի անունից

4. Ո՞ր լճերի ավազաններն էր ընդգրկում Վանի թագավորությունը։
ա) Վանա, Սևանա, Ծղուկ
բ) Վանա, Ուրմիա, Սևանա
գ) Սևանա, Գոշ, Ուրմիա
դ) Ուրմիա, Կասպից, Սևանա

5. Ինչո՞վ էր առանձնահատուկ երկաթի դարը։
ա) Պղնձի օգտագործման աճով
բ) Ոսկու լայն կիրառմամբ
գ) Գործիքների և զենքերի պատրաստման մեջ երկաթի լայն կիրառմամբ
դ) Առաջին անգամ գրի ստեղծմամբ

6. Ո՞վ կառուցեց նոր մայրաքաղաք Տուշպան Վանա լճի ափին։
ա) Արամու
բ) Իշպուինի
գ) Սարդուրի I
դ) Մենուա

7. Վանի թագավորության առաջին հայտնի թագավորը ո՞վ էր, որի մասին հիշատակվում է Սալմանասար III-ի արձանագրությունում։
ա) Սարդուրի I
բ) Արամու (Արամեն)
գ) Արգիշտի I
դ) Ռուսա I

8. Ինչո՞ւ էին ասորեստանյան թագավորները նվաճողական արշավանքներ կազմակերպում դեպի Նաիրի երկրներ։
ա) Որպեսզի վերահսկեն աղի հանքերը
բ) Որպեսզի տիրանան երկաթի հարուստ հանքավայրերին
գ) Որպեսզի տարածեն իրենց կրոնը
դ) Որպեսզի նոր մայրաքաղաք կառուցեն Վանում

9. Ո՞ր արքաների օրոք իրականացվեցին լայնածավալ վերափոխություններ՝ բանակի, կրոնի և վարչական համակարգի ոլորտներում։
ա) Արամու և Սարդուրի I
բ) Սարդուրի I և Արգիշտի I
գ) Իշպուինի և Մենուա
դ) Սարդուրի II և Ռուսա I

10. Վանի թագավորության ձևավորման կարևո՛ր հետևանքներից մեկն այն էր, որ
ա) Առաջին անգամ ստեղծվեց միասնական հռոմեական պետություն
բ) Հայկական լեռնաշխարհը առաջին անգամ քաղաքականապես միավորվեց
գ) Ասորեստանը գրավեց ամբողջ Հայկական լեռնաշխարհը
դ) Անձամբ շամիրամը կառուցեց բոլոր ամրոցները

• Ի՞նչ աշխարհագրական տարածքներ էր ընդգրկում Վանի թագավորությունը (լճեր, լեռնաշխարհի որ հատվածներ)։
  Վանի թագավորությունը գտնվում էր Հայկական լեռնաշխարհում՝ հիմնականում Վանա լճի և նրա հարակից շրջանների շուրջ։ Այն ընդգրկում էր լեռնաշղթաներով շրջապատված տարածքներ, ինչը մեծ հենարան էր պաշտպանական ու ռազմական գործողությունների համար։
• Բացատրի՛ր, թե ինչ է «Երկաթի դար» հասկացությունը և ինչու էր երկաթի լայն կիրառումը այնքան կարևոր Վանի թագավորության համար։
  Երկաթի դար – պատմական այն շրջանը, երբ մարդկանց օգտագործման մեջ մտավ երկաթը՝ որպես հիմնական նյութ զինամթերքի, գյուղատնտեսական գործիքների և այլ իրերի համար։
  Նպատակը Վանի թագավորության համար – երկաթյա գործիքներն ու զենքերը (սուրը, պատյանները, գութանները) թույլ էին տալիս հողը հողագործության համար առավել արդյունավետ մշակել, ռազմական հզորություն ձեռք բերել, և ընդլայնել պետության տարածքները։
• Ինչո՞ւ էին ասորեստանյան թագավորները ձգտում վերահսկել Նաիրի երկրների երկաթի հանքավայրերը և ինչ հետևանքներ ուներ դա տարածաշրջանի համար։
  Ասորեստանյան թագավորները ձգտում էին վերահսկել Նաիրի երկրների երկաթի հանքավայրերը՝ երկաթի մատակարարման աղբյուր ապահովելու համար, ռազմական և տնտեսական գերակայություն ձեռք բերելու համար։
  Հետևանքները՝ տարածքում կրկնակի քաղաքական պայքար, ռազմական արշավանքներ, երբեմն տարածքների բռնակցում կամ բնակչության վերաբնակեցում։
• Ինչպե՞ս էր երկաթյա զենքերի կիրառումը  նպաստում Վանի թագավորության ռազմական հզորացմանը։
  Վանի բանակը օգտագործում էր երկաթյա սուսեր, նիզակներ, պատյաններ։ Երկաթի օգտագործումը թույլ էր տալիս հզորացնել հարձակողական և պաշտպանողական ռազմավարությունը, մեծացնել ռազմական արդյունավետությունը ու տարածքների պաշտպանությունը։
• Ո՞վ է Վանի թագավորության առաջին հայտնի արքան, և ինչ աղբյուրում է հիշատակվում նրա անունը ։
  Արքան՝ Իշպուինի, Աղբյուրը՝ Իշպուինիի սեպագիր արձանագրություններ, որտեղ նա ներկայացվում է որպես թագավոր և արքայական իշխանության հավաստի աղբյուր։
• Ինչո՞ւ էր անհրաժեշտ նոր մայրաքաղաք հիմնել Արամուի թագավորանիստ քաղաքի՝ Արզաշքունի ավերումից հետո, և ո՞վ իրականացրեց այդ ծրագիրը։
  Նոր մայրաքաղաք կառուցվեց Տուշպա անունով՝ Արամուի Արզաշքունի ավերվելուց հետո, Հիմնադիրը՝ Իշպուինի արքան, որն ապահովեց կենտրոնացած կառավարման և պաշտպանության առավելություններ։
• Ինչ տնտեսական, ռազմական, կրոնական բարեփոխումներ իրականացրեցին Իշպուինին և Մենուան Վանի թագավորությունում։
  Տնտեսական – ջրանցքների և ջրամբարների շինարարություն, ոռոգման համակարգերի զարգացում, գյուղատնտեսության և առևտրի բարելավում, երկաթի լայն կիրառություն։
  Ռազմական – բանակի ամրապնդում, երկաթյա զենքերի արտադրություն, պաշտպանական կառույցների կառուցում։
  Կրոնական – Խալդի աստծո պաշտամունքի հաստատում, միասնական պաշտամունքային համակարգի ներդրում, որը միավորում էր տարբեր ցեղերի ու ժողովուրդների։
• Բացատրի՛ր, թե ինչ նշանակություն ուներ Խալդի աստծո պաշտամունքը և միասնական պետակական կրոնի հաստատումը Վանի թագավորության համար։
  Խալդին համարվում էր արքայի իշխանության աղբյուր, բանակների գլխավորող, հաղթանակի աստված, Միասնական պաշտամունքը նպաստում էր պետության ներքին միասնության, քաղաքական կայունության և բնակչության պատկանելության զգացման։
• Ներկայացրու՜, թե ինչ միջոցներ էին ձեռնարկում Վանի արքաները պետության սահմանները կայունացնելու և հաղորդակցական ուղիները կազմակերպելու համար ։
  Արքաները կառուցել են քարակոթողներ, ճանապարհներ, աղոթատներ, Կառավարել են հանրապետություններ կամ մարզեր, Հաստատել են փոխարքաների և քրմերի համակարգ, որպեսզի անվտանգ պահեն սահմանները և վերահսկեն ներքին ճանապարհները։
• Ինչո՞վ էր պայմանավորված նվաճված ժողովուրդների զանգվածային վերաբնակեցման քաղաքականությունը և ի՞նչ խնդիրներ էր այն լուծում Վանի թագավորության համար։
  Նվաճված ժողովուրդների զանգվածային վերաբնակեցումը օգնում էր վերահսկել տիրապետած տարածքները, կանխել ապստամբություններ, ապահովել աշխատանք և ռազմական ուժ։
• Քանի՞ և ինչպիսի՞ սոցիալական խմբերից էր հիմնականում բաղկացած Վանի թագավորության հասարակությունը, և ո՞րն էր արքայի դիրքը այդ համակարգում։
  Հասարակությունը բաժանված էր վերին, միջին և ստորին խավերի, Կենտրոնում արքան էր՝ «Խալդիի ստվեր», օժտված քրմական, ռազմական, վարչական և դատական լիազորություններով։
• Ինչպե՞ս էր Վանի թագավորությունը օգտվում իր աշխարհագրական դիրքից միջազգային առևտրի կազմակերպման և վերահսկման համար ։
  Վանի աշխարհագրական դիրքը՝ Միջերկրածովյան, Հնդկաստան, Կենտրոնական Ասիա, Չինաստան ուղղություններով, թույլ էր տալիս վերահսկել հիմնական առևտրային ուղիները, Վանում անցկացվում էին տարանցիկ ապրանքների մաքսազերծում և տեղական արտադրանքի արտահանություն, Երկաթի և այլ հանքային հումքի վաճառք։
• Ի՞նչ պատմական նշանակություն ունի Վանի թագավորության ձևավորումն ու զարգացումը հայ ժողովրդի պետականության և ինքնության պատմության տեսանկյունից։
  Առաջին համասեռ, կենտրոնացված հայկական պետությունը Հայկական լեռնաշխարհում, Պետական կառավարման, ռազմական և մշակութային ավանդույթների հիմք, Վանի մշակույթը և տեխնոլոգիաները ժառանգվել են հետագա հայկական և հարևան ժողովուրդների մշակույթներին, Հավաքված հանքային հարստությունը, տեղական կառավարման համակարգերը և ռազմական հզորությունը խթանել են Հայաստանի պատմական ինքնության կայացումը։

Տնային

Սովորել Քիմիական տարրեր էջ 52

ՀԱՐՑԵՐ ԵՎ ՎԱՐԺՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

1. Ո՞վ և ե՞րբ է առաջարկել ցայսօր օգտագործվող քիմիական նշանները:
   Այսօր օգտագործվող քիմիական նշաններրը առաջարկել է շվեդ քիմիկոս Ի. Բերցելիուսը (1779-1848)
2. Ի՞նչ սկզբունքով են կազմվում քիմիական տարրերի նշանները: Բերեք օրինակներ:
   Հիմնականում անվանվել են նյութերի լատինական, կամ հունական անվանումների սզբնատառերով: Օրինակ՝․ H-(Լատինական)-Hydrogenium
3. Ի՞նչ ծագում ունեն քիմիական տարրերի անունները: Առաջարկե՛ք օրինակներ:
   Հիմնականում անվանվել են նյութերի լատինական, կամ հունական անվանումների սկզբնատառերով: Օրինակ՝ Cu (cuprum), Ca (calcium):  Մի մասն անվանվել են արեգակնային համակարգի մոլորակների անուններով, օրինակ՝ սելեն- Լուսին, տելուր- Երկիր, ուրան, նեպտուն և այլն: Անվանվել են նաև ի պատիվ տարբեր պետությունների: Օրինակ՝ գալիումը Ֆրանսիայի հին անվանումն է, գերմանիումը Գերմանիայի պատվին, և ռութենիում, որը Ռուսաստանի լատինական անվանումն է:
   Նյութերն իրենց անվանումները ստացել են  նայև հայտնի գիտնականների պատվին: Այդ նյութերն են՝ էյնշտեյնիում, մենդելեևիում, նոբելիում և այլն
4. Քիմիական տարրի ո՞ր բնութագրերն է արտահայտում քիմիական նշանը:
   Քիմիական նշանը տարրի ինչպես որակական այնպես էլ քանակական բնութագիրն է։
5. Լրացրե՛ք բաց թողած բառերը: N քիմիական նշանը նշանակում է, որ դա… է:
   N քիմիական նշանը նշանակում է, որ դա ազոտ տարրն է
6. Գրե՛ք այն տարրերի հայերեն անվանումները և քիմի ական նշանները, որոնք արտասանվում են՝ ցե, էն, էս, պէ, կուպրում, ֆեռում, արգենտում:
   C-Ածխածին
   N-Ազոտ
   S-Ծծումբ
   P-Ֆոսֆոր
   Cu-Պղինձ
   Fe-Երկաթ
   Ag-Արծաթ

157. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերի հոգնակի թիվն է կազմվում -եր վերջավորությամբ:

 1) հաղորդալար, զորացույց, նավթամուղ, ծիսակարգ

 2) վագր, համերգաշար, թռչնաբույն, մեծատուն

 3) մեծատառ, անասնակեր, լրագիր, որսաշուն

 4) հետնախորշ, կամարասյուն, մաքսանենգ, ջրէջք

158. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերի հոգնակի թիվն է կազմվում -ներ վերջավորությամբ:

 1) հայագետ, գործազուրկ, մարդասեր, ծաղկաթերթ

 2) տեսակետ, օրացույց, շարասյուն, ռուս

 3) օրինագիծ, ժանր, նախագահ, անտառահատ

 4) երկնաքեր, սևամորթ, նետաձիգ, քարտաշ

159. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերի հոգնակի թիվն է կազմվում -ներ վերջավորությամբ:

 1) խաչակիր, վաչկատուն, վագր, վիպագիր

 2) շիկամուկ, այգեգործ, կաթնասուն, հերթապահ

 3) սերմնացան, զորամաս, անասնապահ, հրձիգ

 4) չափահաս, վառելանյութ, ծխամորճ, ձրիակեր

 160. Ո՞ր շարքում հոգնակի թվի կազմության սխալ կա:

 1) հակինթաշարեր, լապտերավառեր, կողմնացույցներ, նավթամուղներ

 2) գործատերեր, նշագեղձեր, կողմնացույցներ, լեզվաբաններ

 3) զորաերթեր, շտաբներ, բելառուսներ, ցուցամոլներ

 4) կոնյակագործներ, գազամուղներ, դաշույններ, խտանյութեր

155. Ո՞ր շարքի բոլոր գոյականներն են դրված հոգնակի թվով:

 1) րոպեներ, սուսեր, նոթեր, կրոններ

 2) օրեր, անցք, բանալիներ, պտեր

 3) նվերներ, հոդեր, հրավերք, ազգեր

 4) գիշերներ, պատճեններ, բեռներ, վաչկատուններ

156. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերի հոգնակի թիվն է կազմվում — եր վերջավորությամբ:

 1) տեսաշար, ծաղկանախշ, շարասյուն, ձկնկուլ

 2) օրինագիծ, ժանր, թագակիր, խաչքար

 3) հավատարմագիր, մարզատոն, ուղեցույց, հիվանդայց

 4) մենապար, մեկնակետ, գիսաստղ, ճամփեզր

 157. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերի հոգնակի թիվն է կազմվում -եր վերջավորությամբ:

 1) հաղորդալար, զորացույց, նավթամուղ, ծիսակարգ

 2) վագր, համերգաշար, թռչնաբույն, մեծատուն

 3) մեծատառ, անասնակեր, լրագիր, որսաշուն

 4) հետնախորշ, կամարասյուն, մաքսանենգ, ջրէջք

150.Գրի՛ր, թե ի՛նչ հոլովով են դրված ընդգծված բոլոր բառերը:

Փոքրիկը պահել էր հյուրի կոշիկները:
 հյուրի-սեռական (Ումի)՞

Ընկերոջ կրիան պահում էր իրենց տանը:
Ընկերոջ-սեռական (Ումի՞)

Մոր պայուսակը չբացած էլ իմանում էր, թե մեջն ի՛նչ կա իր համար:
Մոր-սեռական (Ումի՞)

Միրգը հորեղբոր այգուց են բերում:
հորեղբոր-սեռական (Ումի՞)

Սեղանի ոտքն է դարձրել խաղալիք:
Սեղանի-սեռական (ինչի՞)

Հոր ամբողջ ունեցվածքը մնաց կրտսեր որդուն:
Հոր- սեռական (Ումի՞) 

151. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են գոյականներ:

 1) շոյանք, մոմլաթ, հարված, կանթեղ

 2) ուղղաձիգ, երեկո, խաղաթուղթ, անդաստան

 3) խոհուն, ուսմունք, բազկերակ, կեռման

 4) մթնշաղ, ընչացք, թմբիր, շինծու

152. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են գոյականներ:

 1) խնդրագիրք, վեհապանծ, սովորույթ, բարություն

 2) համհարզ, կնգուղ, օթևան, վարսեղ

 3) խռչակ, պարույկ, թուխպ, ճամփորդ

 4) լեռնանցք, ժամացույց, ոմանք, տարի

 153. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են իրանիշ գոյականներ:

 1) տոհմածառ, հենասյուն, պատվիրակ, պտուտակ

 2) հակինթ, դիտորդ, կողմնակից, բաժակ

 3) զորաերթ, սպա, անապատական, տառեխ

 4) հավատարմագիր, ծաղկատոն, կիզակետ, բաժնետոմս

154. Ո՞ր շարքի բոլոր գոյականներն են դրված եզակի թվով:

 1) տանուտեր, պատկեր, հավաք, միտք

 2) աղանդեր, գեղձեր, կաթնասեր, տերտեր

 3) թթվասեր, գիրք, ջղեր, դիրք

 4) պատվեր, համայնք, քուշաններ, փառք

Դասարանում քննարկվող հարցեր․

1․Ո՞ր շարժումն է կոչվում հավասարաչափ:
Հավասարաչափ շարժում են կոչում այն շարժումը, որի ընթացքում մարմնի փոխադիմությունը կամ արագությունը մնում է անփոփոխ ժամանակի ընթացքում։

2․Ո՞ր մեծությունն է կոչվում հավասարաչափ շարժման արագություն ՝գրել բանաձևը
v=ts​

3․Ի՞նչ միավորներով է չափվում արագությունը՝ՄՀ-ում
կիլոմետր/ժամ (կմ/ժ)
կիլոմետր/վայրկյան (կմ/վ) (շատ արագ շարժումների համար)

4․Ինչպե՞ս որոշել հավասարաչափ շարժվող մարմնի անցած ճանապարհը,եթե հայտնի է նրա արագությունը ու շարժման ժամանակը,գրել բանաձևը
s=v⋅t

5.Ինչպե՞ս որոշել հավասարաչափ շարժման ժամանակը,եթե հայտնի են մարմնի արագությունն ու ճանապաւհը
Հավասարաչափ շարժման դեպքում, եթե հայտնի են արագությունը և ճանապարհը,ապա ժամանակը կարելի է հաշվել հետևյալ բանաձևով․ t=svt