ՆՈՐ ՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԱՌԱՋԱՑՈՒՄԸ ԵՎՐՈՊԱՅՈՒՄ/Էջ 81/

Սովորել եզրույթները

ԵԶՐՈՒՅԹՆԵՐ
Ժողովուրդների մեծ գաղթ — IV–VII դարերում Հռոմեական կայսրության տարածք ներխուժած ցեղերի տեղաշարժերի ընդհանուր անվանումը:
«Ժողովուրդների ճակատամարտ» — նշանավոր ճակատամարտ, որում հռոմեա–բարբարոսական միացյալ զորքը Կատալաունյան դաշտում պարտության մատնեց հոներին:
82
Վանդալիզմ — կանխամտածված կերպով մշակութային և նյութական արժեքների ոչնչացում։
Ֆրանկական թագավորություն — նախկին Հռոմեական կայսրության պրովինցիա Գալլիայում ֆրանկների ստեղծած պետություն։
Պապական մարզ — Հռոմի պապի աշխարհիկ պետությունը. ստեղծվել է 756 թ.,
գոյատևել է մինչև XIX դարի կեսերը:
ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ
Սկանդինավյան թերակղզի — Թերակղզի Եվրոպայի հյուսիսում։
Գոթեր, սաքսոններ, լանգոբարդներ, վանդալներ, ֆրանկներ — Հին գերմանական ցեղեր:
Հոներ — Չինաստանից հյուսիս ապրող թյուրքալեզու քոչվոր ցեղեր։
Աթթիլա — հոների առաջնորդ. ստեղծել է հսկայածավալ տերություն, որը նրա
մահից հետո փլուզվել է։
Օդոակր — հռոմեական բանակի վարձկան բարբարոսների առաջնորդը։
Հռոմուլոս Ավգուստուլուս — Արևմտյան հռոմեական կայսրության վերջին կայսրը։
Քլոդվիգ — ֆրանկների նշանավոր առաջնորդ, գահակալել է 486–511 թթ.։
Մայորդոմ — ֆրանկների պետությունում արքայական կալվածքների կառավարիչը։
Պիպին Կարճահասակ — Կարոլինգների արքայատոհմի հիմնադիրը. հեղաշրջման միջոցով մայորդոմից դարձել է թագավոր։
Կարլոս Մեծ — Ֆրանկական թագավորության նշանավոր արքա, գահակալել է
768–814 թթ.։

Պատասխանել հարցերին

Որտե՞ղ էին ապրում գերմանական ցեղերը։ Թվարկի՛ր նրանցից մի քանիսին։
Գերմանական ցեղերը հիմնականում բնակվում էին Կենտրոնական Եվրոպայում և Սկանդինավյան թերակղզու հարավում։
Ցեղերից են՝ գոթեր, սաքսոններ, լանգոբարդներ, վանդալներ, ֆրանկներ։

Ո՞րն էր նրանց գլխավոր զբաղմունքը։
Հին գերմանացիները հիմնականում զբաղվում էին երկրագործությամբ, սակայն ռազմական գործը մեծ դեր ուներ։

Օգտվելով սկզբնաղբյուրից՝ բնութագրի՛ր հին գերմանացիներին։
Հին գերմանացիները ավելի հեշտությամբ կարող էին կռվել թշնամու դեմ, քան սպասել բերքի։ Խաղաղ ժամանակը անցկացնում էին որսով և խնջույքներով, ինչը ցույց է տալիս նրանց քիչ ավելի ազատ ու ռազմական կողմնորոշված կյանքի տիպը։

Որտե՞ղ էին ապրում գոթերը: Ի՞նչ ցեղային միությունների էին բաժանված նրանք:
Գոթերը բնակվում էին Դանուբ և Դնեպր գետերի միջև։ Նրանք բաժանվեցին երկու ցեղային միությունների՝ վեստգոթեր և օստգոթեր։

Ե՞րբ է սկսվել Ժողովուրդների մեծ գաղթը:
Փորձի՛ր ներկայացնել մեծ գաղթի պատճառները:
Սկսվել է IV դարում, հոների արշավանքներով։

Պատճառներ՝ բնակչության աճ, նոր տարածքներ նվաճելու ցանկություն, կլիմայի սառեցում, որը վնասել էր գյուղատնտեսությանը։

Վերհիշե՛ք, թե երբ է Հռոմեական կայսրությունը բաժանվել երկու մասի:
Հռոմեական կայսրությունը բաժանվեց 395 թ.՝ Արևմտյան և Արևելյան մասերի։

Ովքե՞ր էին սպառնում Հռոմ քաղաքին։
Ի՞նչ է նշանակում վանդալիզմ:
Սպառնալիք՝ վեստգոթեր, վանդալներ, հոներ։

Վանդալիզմ՝ կանխամտածված մշակութային և նյութական արժեքների ոչնչացում։

451 թ. ի՞նչ հայտնի ճակատամարտ է տեղի ունեցել:
Իսկ Հայաստանո՞ւմ: Ավարայրի ճակատամարտ
Կատալաունյան դաշտում տեղի է ունեցել հռոմեա–գերմանական միացյալ զորքի ճակատամարտը, որտեղ հոները պարտվեցին։

Ի՞նչ պետություն է Քլոդվիգը ստեղծել և որտե՞ղ:
Քլոդվիգը ստեղծեց Ֆրանկական թագավորությունը՝ Գալլիայում (հիմնադրել է V դարում՝ հյուսիս–արևելյան Գալլիայում)։

Ինչո՞ւ էին Քլոդվիգի հաջորդներին անվանում «ծույլ թագավորներ»:
Քլոդվիգից հետո թագավորները պահպանել են առաջնորդի տիտղոսը, բայց իրական իշխանություն չունեին. կառավարումը իրականում ստանում էին մայորդոմները։

Ի՞նչ հանգամանքներում և ե՞րբ է ստեղծվել պապական պետությունը։ Ո՞վ է համարվում Կարոլինգների արքայատոհմի հիմնադիրը:
Պապական պետությունը ստեղծվել է 756 թ., երբ Պիպին Կարճահասակը նվաճած տարածքները նվիրեց պապին։

Կարոլինգների արքայատոհմի հիմնադիրը՝ Պիպին Կարճահասակը։

Ե՞րբ է գահակալել Կարլոս Մեծը:
Քարտեզի վրա ցո՛ւյց տուր նրա նվաճած տարածքները:
Կարլոս Մեծը գահակալել է 768–814 թթ.

Նրա նվաճած տարածքները՝ Հյուսիսային Իտալիա, Սաքսոնիա, Բավարիա, ինչպես նաև Գալլիայի մեծ մասը։

Ի՞նչ նշանակություն է ունեցել «Կարոլինգյան վերածննդի» մշակույթը:
Կառուցվել են դպրոցներ, ակադեմիա Աախենում, հրավիրվել հայտնի գիտնականներ։

Աջակցել է Արևմտյան Եվրոպայի մշակույթի զարգացմանը, համատեղել է անտիկ քաղաքակրթությունը նոր ժամանակների իրողությունների հետ։

ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
Օգտվելով դասանյութից՝ փորձի՛ր պարզաբանել, թե ինչ նպատակներ էր
հետապնդում Կարլոս Մեծը։
Կարլոս Մեծը փորձել է՝

Մեծացնել տարածքները՝ նվաճելով Հյուսիսային Իտալիան, Սաքսոնիան, Բավարիան և Գալլիայի տարածքները։

Միավորել Ֆրանկական թագավորությունը և ստեղծել խոշոր, կենտրոնացված պետություն։

Համատեղել անտիկ քաղաքակրթությունը նոր իրողությունների հետ՝ պահպանելով հին սովորույթները և մշակույթը։

Ստեղծել միասնական քրիստոնեական մշակույթ Եվրոպայում։

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ
1. Քո կարծիքով մեր օրերում գոյություն ունի՞ «վանդալիզմ» երևույթը: Բե՛ր մի
քանի օրինակ։
Այո, գոյություն ունի. Ներկայում դա նշանակում է մշակութային կամ նյութական արժեքների ոչնչացում։ Օրինակներ՝
Նկարիչների կամ արձանների վնասում հանրային վայրերում։

Հին շենքերի կամ պատմական հուշարձանների ոչնչացում։

Գրքերի, արվեստի գործերի կամ թանգարանային ցուցանմուշների քայքայում։

2. Ի՞նչ նշանակություն է ունեցել «Ժողովուրդների ճակատամարտը» Եվրոպայի
համար:
Արևմուտքը ազատվեց քոչվոր հոների սպառնալիքից։

Չնայած ռազմական հաղթանակին, սա եղել է Արևմտյան Հռոմեական կայսրության վերջին կարևոր ռազմական հաջողությունը, ինչը ցույց տվեց, որ կայսրությունը արդեն անկման փուլում էր։

3. Ի՞նչ դեր է խաղացել Ժողովուրդների մեծ գաղթը համաշխարհային պատմության մեջ

Այն հանգեցրեց Հռոմեական կայսրության անկմանը և Եվրոպայում նոր թագավորությունների ձևավորմանը (վեստգոթական, վանդալական, ֆրանկական):

Մեծ ազդեցություն է ունեցել Եվրոպայի քաղաքական, մշակութային և սոցիալական կառուցվածքի ձևավորման վրա։

Ստեղծել է նախադրյալներ միջնադարյան Եվրոպայի զարգացման համար, նոր իշխանական տոհմերի և մշակութային միավորումների համար։

Առաջադրանք 2

|ԲՅՈՒԶԱՆԴԻԱՆ/էջ 88/

ԵԶՐՈՒՅԹՆԵՐ
Բյուզանդիա — Հռոմեական կայսրության իրավահաջորդ Արևելյան Հռոմեական կայսրությունը: Գոյություն է ունեցել 395–1453 թթ., անվանումը ստացել է Բյուզանդիոն քաղաքի անունից։
Քաղաքացիական իրավունքի հավաքածու — Հուստինիանոս I–ի հրամանով
հռոմեական կայսրերի հրապարակած օրենքների հիման վրա 534 թ.
կազմված օրենսգիրք։
Լատինական կայսրություն — խաչակիրների կողմից ստեղծված պետություն
Բյուզանդիայի տարածքում։ Գոյություն է ունեցել 1204–1261 թթ.։
ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ
Հուստինիանոս I — բյուզանդական կայսր, գահակալել է 527–565 թթ., նրան
անվանել են «Վերջին հռոմեացի կայսր»։
Սուրբ Սոֆիայի տաճար — կայսրության գլխավոր քրիստոնեական տաճարն էր. կառուցումն ավարտվել է 537 թ., համաշխարհային մշակույթի
գլուխգործոցներից է։
Վասիլ I — Հայկական կամ Մակեդոնական հարստության հիմնադիրը, գահակալել է 867–886 թթ.։ Արքայատոհմն իշխել է 867–1056 թթ.։
Կոստանդին VII Ծիրանածին — Հայկական արքայատոհմի նշանավոր կայսր։
Մանազկերտի ճակատամարտ — Բյուզանդիայի ապագայի վրա վճռորոշ
հետևանքներ թողած ճակատամարտ. տեղի է ունեցել 1071 թ. Հայաստանի
տարածքում՝ Մանազկերտ քաղաքի մոտ։
Պեչենեգներ — թյուրքական քոչվոր ցեղեր, ապրում էին Վոլգա և Դոն գետերի
շրջանում։
Էնրիկո Դանդոլո — Վենետիկի հանրապետության կառավարիչ 1192–1204 թթ.,
Լատինական կայսրության հիմնադիրներից

Վերհիշի՛ր, թե երբ է Հռոմեական կայսրությունը բաժանվել երկու մասի։
395 թ․՝ Արևմտյան և Արևելյան Հռոմեական կայսրությունների։

Որտեղի՞ց է առաջացել Բյուզանդիա անունը:
Անվանումը առաջացել է Բյուզանդիոն հին քաղաքի անունից, որի տեղում կառուցվեց Կոստանդնուպոլիսը։

Ի՞նչ նշանակություն ուներ Կոստանդնուպոլիս քաղաքը քրիստոնյաների համար։
Կոստանդնուպոլիսը քրիստոնեական աշխարհի կարևորագույն կենտրոնն էր․ այնտեղ կային բազմաթիվ եկեղեցիներ և պահվում էին սրբազան մասունքներ։ Այն ուխտավայր էր հազարավոր հավատացյալների համար։

Փորձի՛ր մեկնաբանել, թե ինչու է Բյուզանդիան համարվում տերություն:
Քանի որ այն ուներ մեծ տարածքներ Եվրոպայում, Ասիայում և Աֆրիկայում, հզոր բանակ, զարգացած մշակույթ և ուժեղ պետական իշխանություն։

Ովքե՞ր էին ընտրում բյուզանդական կայսրին:
Կայսրին ընտրում էին Ծերակույտը և զորքը։

Ո՞վ էր Հուստինիանոսը։ Ի՞նչ նպատակներ էր հետապնդում նա:
Նա բյուզանդական կայսր էր (527–565 թթ․)։ Նրա նպատակն էր վերականգնել Հռոմեական կայսրության հզորությունը, ամրապնդել պետությունը և ստեղծել իրավական կարգավորված համակարգ։

Ե՞րբ է կազմվել «Քաղաքացիական իրավունքի հավաքածուն»:
534 թ։

Հայ նշանավոր ո՞ր ճարտարապետն է վերականգնել Ս. ­Սոֆիայի
տաճարի գմբեթը:
Հայ ճարտարապետ Տրդատը վերականգնել է Սուրբ Սոֆիայի տաճարի գմբեթը։

Ի՞նչ տարածքներ նվաճեցին արաբները Բյուզանդիայից:
Ասորիքը, Պաղեստինը և Փոքր Ասիայի արևելքը։

Ո՞վ էր Հայկական (Մակեդոնական) արքայատոհմի
հիմնադիրը: Ինչպե՞ս նա հասավ կայսերական աստիճանի:
Հիմնադիրը Վասիլ I-ն էր։ Նա ծառայել է արքունիքում, դարձել համակառավարիչ, ապա տապալել է կայսրին և դարձել կայսր։

Ինչո՞վ է հայտնի Կոստանդին VII Ծիրանածին
կայսրը:
Նա հայտնի է որպես գիտության և մշակույթի հովանավոր և մի շարք պատմական աշխատությունների հեղինակ։

Ե՞րբ է բացվել Կոստանդնուպոլսի համալսարանը:
1045 թ։

Ովքե՞ր էին թյուրք–սելջուկները և պեչենեգները:
Թյուրք–սելջուկները թուրքական քոչվոր ցեղեր էին, որոնք ստեղծեցին հզոր պետություն և հարձակվում էին Բյուզանդիայի վրա։
Պեչենեգները նույնպես թյուրքական քոչվոր ցեղեր էին, որոնք բնակվում էին Վոլգայի և Դոնի շրջանում։

Ե՞րբ է տեղի ունեցել Մանազկերտի ճակատամարտը:
Ի՞նչ հետևանքներ ունեցավ այն:
1071 թ․։ Բյուզանդիան ծանր պարտություն կրեց, կայսրը գերի ընկավ, և սելջուկները գրավեցին Փոքր Ասիայի մեծ մասը։

Ե՞րբ է սկսվել խաչակրաց չորրորդ արշավանքը:
1202 թ․։

Ե՞րբ ստեղծվեց Լատինական կայսրությունը
1204 թ․ Կոստանդնուպոլսի գրավումից հետո։

ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ ՀԱՐՑԵՐ
1. Հիշի՛ր, թե ինչպես էին անվանում այն պետությունը, որի արքան միաժամանակ և՛ աշխարհիկ, և՛ հոգևոր առաջնորդ էր:
Այդպիսի պետությունը անվանում էին թեոկրատական միապետություն (կամ աստվածապետական միապետություն)։

2 Որո՞նք էին կայսերական իշխանության առանձնահատկությունները Բյուզանդիայում:
Բյուզանդիայում կայսրը ուներ օրենսդիր, դատական և ռազմական բարձրագույն իշխանություն, համարվում էր Աստծո կողմից օծված, ղեկավարում էր նաև եկեղեցին։ Սկզբում նա ընտրվում էր Ծերակույտի և զորքի կողմից։

3. Ի՞նչ տարածքներ նվաճեց Բյուզանդիան Հուստինիանոս I–ի օրոք։
Հուստինիանոս I–ի օրոք նվաճվեցին Իտալիան, Իսպանիայի մի մասը և Հյուսիսային Աֆրիկան։

4. Ինչո՞ւ խաչակիրները Երուսաղեմն ազատագրելու փոխարեն գրավեցին Կոստանդնուպոլիսը:
Վենետիկի ղեկավար Էնրիկո Դանդոլոյի ազդեցությամբ և ֆինանսական պարտքերի պատճառով արշավանքի նպատակը փոխվեց, և նրանք ներգրավվեցին Բյուզանդիայի ներքին պայքարներին։

5. Քո կարծիքով ի՞նչ հետևանքներ ունեցավ խաչակրաց IV արշավանքը:
1204 թ․ Կոստանդնուպոլիսը թալանվեց, ստեղծվեց Լատինական կայսրությունը, Բյուզանդիան թուլացավ և այլևս չվերականգնեց իր նախկին հզորությունը։

6. Կա՞ արդյոք կապ խաչակրաց արշավանքների և Բյուզանդական կայսրության անկման միջև:
Այո։ IV արշավանքը ծանր հարված հասցրեց կայսրությանը և արագացրեց նրա անկումը։

ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Փաստերով հիմնավորի՛ր, որ Հայկական արքայատոհմի օրոք Բյուզանդիան
կրկին հզորացել էր:
Վասիլ I–ի հիմնադրած արքայատոհմի ժամանակ ընդարձակվեցին սահմանները, ամրապնդվեց բանակը, զարգացավ մշակույթը, բացվեց համալսարան (1045 թ․), իսկ Կոստանդին VII Ծիրանածինը խթանեց գիտության զարգացումը։

2. Ի տարբերություն Արևմտահռոմեական կայսրության՝ Բյուզանդիան գոյություն ունեցավ ևս հազար տարի. ինչո՞ւ դա նրան հաջողվեց:
Ուներ հզոր մայրաքաղաք, զարգացած տնտեսություն, լավ կազմակերպված պետական կառավարման համակարգ և ուժեղ պաշտպանություն։

3. Փորձի՛ր ներկայացնել Բյուզանդական կայսրության անկման պատճառները:
Ներքին պայքարներ, տնտեսական թուլացում, արտաքին հարձակումներ (սելջուկներ, օսմանցիներ), 1071 թ․ պարտությունը Մանազկերտի ճակատամարտ–ում և 1204 թ․ խաչակիրների գրավումը։

ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ ԽՈՍՔ
1. Քո կարծիքով ինչո՞ւ են Հուստինիանոսին անվանել «վերջին հռոմեացի
կայսր»։
Քանի որ նա փորձեց վերականգնել Հռոմեական կայսրության սահմաններն ու պահպանել հռոմեական օրենքները։

2. Ներկայացնել Հուստինիանոս I–ի պատմական կերպարը: Պատմական ո՞ր
կերպարների հետ կարող ես համեմատել նրան։ Իսկ Թեոդորա կայսրուհո՞ւն։
Հուստինիանոս I–ը նպատակասլաց, ուժեղ և կազմակերպված կառավարիչ էր, որը ձգտում էր հզոր պետություն կառուցել։ Թեոդորան ազդեցիկ և խելացի կայսրուհի էր, որն ակտիվ մասնակցում էր կառավարմանը։

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ
1. Հուստինիանոսն իր օրենսգիրքը կազմեց նախկինում ստեղծված օրենքներից,
այլ ոչ թե գրել տվեց նոր օրենքներ։ Գնահատի՛ր նրա այդ մոտեցումը։
Նա խելամիտ քայլ կատարեց՝ համակարգելով հին օրենքները և ստեղծելով միասնական իրավական համակարգ։

2. Գնահատի՛ր Բյուզանդիայի դերը համաշխարհային պատմության մեջ
Բյուզանդիան պահպանեց հռոմեական մշակույթը, զարգացրեց իրավունքը, տարածեց քրիստոնեությունը և դարձավ կամուրջ Արևելքի և Արևմուտքի միջև։

Առաջադրանք 3

|ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԸ ՄԻՋՆԱԴԱՐՈՒՄ/էջ 96/

ԵԶՐՈՒՅԹՆԵՐ
Հին Ռուսիա (Կիևյան Ռուսիա) — արևելյան սլավոնների պետությունը:
«Ռուսսկայա պրավդա» — ռուսական առաջին գրավոր օրենսգիրքը։
Մեծ իշխան — Հին Ռուսիայում պետության ղեկավարը։
Ռուսաստան — XV–XVI դարերում ստեղծված ռուսական պետությունը։
Ցար — Ռուսաստանում 1547–1721 թթ. պետության ղեկավարի տիտղոսը:
Երկրային ժողով — դասային ներկայացուցչական ժողովը Ռուսաստանում:
Դինաստիական ամուսնություն — արքայատոհմերի միջև ամուսնություն, որի
նպատակը պետությունների փոխհարաբերությունների ստեղծումն է։
ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ
Արևելյան սլավոններ — Արևելյան Եվրոպայում ապրող սլավոնական ցեղեր։
Պոլյաններ — արևելյան սլավոնների ցեղերից։
Օլեգ — Նովգորոդի իշխան, Կիևյան Ռուսիայի հիմնադիրը։
Վլադիմիր — Մեծ իշխան. գահակալել է 980–1015 թթ.:
Յարոսլավ Իմաստուն — Մեծ իշխան. գահակալել է 1019 –1054 թթ.։
Իվան Ահեղ — Ռուսաստանի առաջին ցարը. գահակալել է 1533–1584 թթ.։
Ռոմանովների արքայատոհմ — իշխել է Ռուսաստանում 1613–1917 թթ.։
Կիև — Հին Ռուսիայի մայրաքաղաք. այժմ՝ Ուկրաինայի մայրաքաղաքը։
Մոսկվա — ռուսական նշանավոր քաղաք, որի շուրջ միավորվեցին ռուսական
հողերը, և առաջացավ Ռուսաստան պետությունը:
ՌԱԶՄԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆ: Մտապատկերում
Պատմական իրադարձությունները հիշելու լավագույն միջոցը դրանց
ժամանակագրական գրառումն է:

Պատասխանել հարցերին

Ո՞րն էր Օլեգի` Կիևը գրավելու պատճառը:
Օլեգը Կիևը գրավեց՝ մեկավորելու համար արևելյան սլավոնական հողերը մեկ պետության մեջ և Նովգորոդի իշխանության իշխանությունը ընդլայնելու համար։

Արդարացնո՞ւմ ես Օլեգի նվաճողական գործողությունը։
Այո, այն կարելի է արդարացնել, քանի որ նպաստեց ռուսական պետության ստեղծմանը և կոորդինացիայի ու պաշտպանության ամրապնդմանը։

Ովքե՞ր էին կառավարում Կիևյան պետությունը:
Կիևյան պետությունը ղեկավարում էին Մեծ իշխանը և նրա ենթակա իշխանները, որոնք ղեկավարում էին ռուսական մյուս հողերը։

Իսկ ի՞նչը նպաստեց ռուսական պետության հզորացմանը:
Պետության հզորացմանը նպաստեցին կիևյան իշխանների նվաճողական արշավանքները, Բյուզանդիայի նկատմամբ ռազմական հաջողությունները և կենտրոնական իշխանության ամրապնդումը։

Հայաստանում քրիստոնեությունը պետական կրոն հաստատվելուց
քանի՞ տարի հետո է այն հաստատվել Հին Ռուսիայում:
Հայաստանում քրիստոնեությունը պետական կրոն հաստատվեց 301 թ․, Հին Ռուսիայում՝ 988 թ․. հետևաբար մոտավորապես 687 տարի անց։

Փորձի՛ր մտաբերել, թե որն է հայերեն թարգմանված առաջին գիրքը,
և որ թվականներին է այն թարգմանվել: Դրանից մոտավորապես որքա՞ն ժամանակ հետո է այն թարգմանվել ռուսերեն:
Հայերեն թարգմանված առաջին գիրքը Աստվածաշունչն է, թարգմանվել է մոտ 5–6-րդ դարում։ Ռուսերեն այն թարգմանվեց մոտ 988 թ․, հետևաբար մոտ 400–500 տարի անց։

Վերհիշի՛ր քեզ հայտնի այլ երկրների օրենսգրքեր:
Օրինակ՝ Բյուզանդիայում՝ «Քաղաքացիական իրավունքի հավաքածու» (Corpus Juris Civilis), Հռոմեայում՝ «XII Tables», Ֆրանսիայում՝ «Կապետական օրենքների ժողովածու»։

Պատմական ո՞ր կերպարների հետ կարող ես համեմատել Յարոսլավ Իմաստունին:
Նրան կարելի է համեմատել Հուստինիանոս I–ի կամ Հույն-Հռոմեական կայսրների հետ, ովքեր կառուցեցին օրենքներ և ամրապնդեցին պետությունը, կամ Հայաստանի Գրիգոր Նարեկացու ժամանակաշրջանի առաջնորդների հետ՝ կրթության և կրոնական ու մշակութային զարգացումն ամրապնդելու առումով։

Ո՞րն էր Իվան Ահեղի՝ ահաբեկության քաղաքականություն վարելու նպատակը: Ի՞նչ հետևանք ունեցավ այն: Իսկ ինքը հասա՞վ իր նպատակին:
Նպատակը՝ ամրապնդել ցարի անհաղորդելի իշխանությունը և ճնշել ընդդիմությունը։
Հետևանքը՝ ազնվականության թուլացում, տնտեսության ճնշում, պետության անկում որոշ ոլորտներում։ Այնուամենայնիվ, նա հասավ իր նպատակին՝ կենտրոնացնել իշխանությունը իր ձեռքում, բայց դրա գինը ծանր եղավ պետության համար։

ՎԵՐԱՐՏԱԴՐՈՂԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ ՀԱՐՑԵՐ
1. Ի՞նչ է ցեղային միությունը:
Ցեղային միությունը սլավոնական կամ այլ ցեղերի խոշոր համախմբումն էր, որի մեջ յուրաքանչյուր ենթախումբ ունեցել է իր առաջնորդին, բայց ընդհանուր նպատակներ ուներ պաշտպանությունը և տարածքի կառավարումը։

2. Որտեղի՞ց է առաջացել «Ռուսիա» անվանումը:
«Ռուսիա» անվանումը առաջացել է Պոլյանների ստեղծած Կիևի շրջանի «Ռուս» տարածքից, որն ընդգրկում էր արևելյան սլավոնների հողերը։

3. XIV դարում ովքե՞ր սկսեցին կրել Մեծ իշխանի տիտղոսը:
XIV դարում Մոսկվայի իշխանները սկսեցին կրել Մեծ իշխանի տիտղոսը, քանի որ մոնղոլները նրանց ճանաչեցին հարկահավաքի և ռուսական հողերի գլխավորի կարգավիճակով։

4. Ի՞նչ էր նշանակում «ցար» տիտղոսը: Ովքե՞ր են կրել այդ տիտղոսը:
«Ցար» տիտղոսը նշանակում էր պետության գերագույն ղեկավար, արևելյան կայսրին համարժեք իշխան։ Կրել են Իվան IV Ահեղը և հետագայում Ռուսաստանում բոլոր պետական ղեկավարները 1547–1721 թթ․։

5. Մեկնաբանի՛ր «Երկրային ժողով» եզրույթը:
Երկրային ժողովը դասային ներկայացուցչական մարմին էր Ռուսաստանում, որը կազմված էր ավատատերերից, հոգևորականներից և քաղաքների ներկայացուցիչներից, և մասնակցում էր պետական որոշումների կայացմանը։

6. Մեկնաբանի՛ր «արքայատոհմ» եզրույթը: Բե՛ր արքայատոհմի երկու օրինակ:
Արքայատոհմը իշխանական ընտանիքի սերունդն է, որը ժառանգաբար կրել է գահ կամ իշխանության բարձր դիրքեր։
Օրինակներ՝
Հայկական (Մակեդոնական) արքայատոհմը Բյուզանդիայում
Ռոմանովների արքայատոհմը Ռուսաստանում

7. Քո կարծիքով ինչո՞ւ մոնղոլները կարողացան հեշտությամբ նվաճել Ռուսիան:
Որովհետև ռուսական հողերը բաժանված էին բազմաթիվ անկախ իշխանությունների, ներքին պայքար կար, և կենտրոնական ուժեղ կառավարություն չկար։

8. Ի՞նչը նպաստեց Մոսկվայի դերի ու հեղինակության բարձրացմանը:
Կուլիկովոյի ճակատամարտում 1380 թ. մոնղոլների նկատմամբ հաղթանակը
Մոնղոլների կողմից Մոսկվայի իշխանին ճանաչելը որպես հարկահավաք
Ռուսաստանի միավորման և կենտրոնական իշխանության ամրապնդման գործընթացը

10. Ըստ ձեր ժամանակագրական գրառման՝ փորձե՛ք.
– գտնել կապեր գրառված դեպքերի միջև,
– ցույց տալ դրանց միջև եղած պատճառահետևանքային կապերը:

Օլեգի Կիև գրավելը → Կիևյան Ռուսիայի ստեղծում → պետության կենտրոնացում
Վլադիմիրի քրիստոնեության ընդունումը → հոգևոր միասնություն → մշակույթի զարգացում
Յարոսլավ Իմաստունի օրենսգիրքը → պետական կարգ ու գրչության զարգացում
Մոնղոլների նվաճումները → Ռուսաստանի անկում և Մոսկվայի դերի բարձրացում → Ռուսաստանում մեկի կենտրոնացում

11. Ըստ ձեր ժամանակագրական գրառման՝ պատասխանե՛ք հարցերին.
– Ո՞ր թվականներին է կառավարել Մեծ իշխան Յարոսլավը:
Մեծ իշխան Յարոսլավը կառավարել է 1019–1054 թթ.

– Ե՞րբ է կառավարել Իվան Ահեղը:
Իվան Ահեղը կառավարել է 1533–1584 թթ.

– Ե՞րբ է հաստատվել Ռոմանովների արքայատոհմը:
Ռոմանովների արքայատոհմը հաստատվել է 1613 թ․

ՀԵՏԱԶՈՏԱԿԱՆ
1. Օգտվելով դասանյութից, այլ գրականությունից և համացանցի նյութերից՝
ներկայացրե՛ք և գնահատե՛ք Իվան Ահեղի պատմական կերպարը:
Իվան IV Ահեղը (1533–1584) առաջին ցարն էր Ռուսաստանում։ Նա ձգտում էր կենտրոնացնել իշխանությունը և ամրապնդել պետությունը։ Հաստատեց մշտական բանակ, ստեղծեց Դատաստանագիրք, կազմակերպեց Երկրային ժողով։ Նրա տիրապետությունն ուղեկցվում էր ահաբեկության քաղաքականությամբ՝ ընդդիմադիրներին ճնշելու և ազնվականությունը ենթարկելու համար։ Այդ քայլերը ամրապնդեցին ցարի իշխանությունը, բայց թուլացրին տնտեսությունը և որոշ ոլորտներում պետությունը։ Ընդհանուր առմամբ, նա պատմական մեծ ազդեցություն ունեցավ պետության կենտրոնացման և տարածքային ընդլայնման գործում, բայց այդ ուժը ձեռք բերեց մեծ անձնական և հասարակական գնով։

2. Ուսումնասիրե՛ք և ներկայացրե՛ք միջնադարյան Ռուսաստանի մշակութային
մի քանի դրվագ:
988 թ․ Վլադիմիր Մեծի կողմից քրիստոնեության ընդունումը → հոգևոր միասնություն և կրթության զարգացում։
989 թ․ Կիևում կառուցվեց առաջին քարե եկեղեցին, փոխարինելով փայտե ճարտարապետությանը։
Գրչության զարգացում → դպրոցների և վանքերի հիմնում, Աստվածաշնչի թարգմանություններ, տարեգրությունների ստեղծում։
Եկեղեցիները զարդարվել են խճանկարներով և որմնանկարներով, զարգացել է պատկերասրահային արվեստը։

ԱՐԺԵՔ ԵՎ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔ
1. Խմբով քննարկե՛ք և պարզաբանե՛ք, թե ինչ նշանակություն ունեցավ քրիստոնեության ընդունումը Կիևյան Ռուսիայի համար: Օգտագործե՛ք Հայաստանի, Բյուզանդիայի և այլ երկրների օրինակը:
Ստեղծվեց հոգևոր միասնություն, որը ամրապնդեց պետությունը։
Կիևն ընդգրկվեց Եվրոպական մշակութային և քաղաքական համակարգի մեջ, ինչպես Հայաստան (301 թ․), Բյուզանդիա (X դար)։
Զարգացրեցին գրականությունը, գրչությունը, դպրոցները և արվեստը։

2. Ի՞նչ դեր են ունեցել անհատները Ռուսաստանի կազմավորման ու հզորացման գործում: Պատասխանդ հիմնավորելու համար անդրադա՛րձ կատարիր
երկու–երեք անհատների և նրանց կատարած մի քանի կարևոր քայլերին:
Օլեգ – միավորեց Նովգորոդն ու Կիևը → ստեղծեց Կիևյան Ռուսիա։
Վլադիմիր Մեծ – քրիստոնեություն ընդունելով → հոգևոր միասնություն, մշակութային զարգացում։
Իվան III և Իվան IV Ահեղ – Մոսկվայի շուրջ միավորեցին ռուսական հողերը, հաստատեցին ցարի իշխանությունը, ստեղծեցին մշտական բանակ։

3. Որքանո՞վ ես համամիտ Մեծ իշխան Յարոսլավին «Իմաստուն» մականուն
տալուն: Հիմնավորի՛ր պատասխանդ՝ բերելով երկու–երեք փաստարկ:
Կազմեց ռուսական առաջին գրավոր օրենքների ժողովածուն («Ռուսսկայա պրավդա») → պետության կարգ ու կանոն։
Բարձրացրեց կրթության մակարդակը՝ դպրոցներ ու վանքեր հիմնելով → գիտելիքների ու մշակույթի զարգացում։
Խթանեց արվեստն ու կրոնական մշակույթը → եկեղեցիներն զարդարվել են խճանկարներով ու որմնանկարներով։

2.Ստեղծագործի’ր`

Մայրս շատ բարի և հոգատար մարդ է։
Նա միշտ օգնում է ինձ և հոգ է տանում իմ մասին։
Երբ ես տխուր եմ, մայրս ինձ ուրախացնում է և լավ խորհուրդներ է տալիս։
Նա աշխատասեր է և միշտ մտածում է մեր ընտանիքի մասին։
Ես շատ եմ սիրում իմ մայրիկին։

Ձոն մայրիկիս….

1.Համացանցից որոնի՛ր, գտի՛ր` մայրիկին նվիրված բանաստեղծություններ։ Կարդա՛, ձայնագրի՛ր, տեղադրի՛ր բլոգումդ: Պատրաստվի՛ր, որպեսզի բանաստեղծությունը ներկայացնես ընկերներիդ:

Մայրիկիս կողքին

Նրա կողքին ես ուժեղ եմ,

Նրա գրկում միշտ անվախ եմ,

Նրա սիրով ես պաշարված՝

Այս աշխարհում ես անպարտ եմ:

Նա իմ մայրն է, իմ գարունը,

Ինձ համար շա՜տ-շա՜տ սիրունը,

Որ ժպիտով իր ծաղկաբույր

Իմն է դարձնում ողջ աշխարհը:

Տնային

ՏԱՐՐԻ ԶԱՆԳՎԱԾԱՅԻՆ ԲԱԺԻՆէջ 92-94

Ի՞նչ է ցույց տալիս տարրի զանգվածային բաժինը մոլեկուլում։
Տարրի զանգվածային բաժինը մոլեկուլում ցույց է տալիս այդ տարրի զանգվածի հարաբերությունը մոլեկուլի ընդհանուր զանգվածին, արտահայտված տոկոսներով։

Ի՞նչ բանաձևով են հաշվում տարրի զանգվածային բաժինը մոլեկուլում։
Տարրի զանգվածային բաժինը=Մոլեկուլի ընդհանուր զանգված/Տարրի զանգվածը​×100%
ω = n x Ar(R)/Mr

Հաշվի՛ր տարրերի զանգվածային բաժինները (%) հետևյալ բանաձևն ունեցող նյութերում՝
ա) NO
14+16=30
N=14/30*100=46,47%
O=16/30*100=53,33%

բ) SO₂
32+2*16=64
S=32/64*100=50%
O=32/64*100=50%

գ) HNO₃
1+14+3*16=63
H=1/63*100=1,59%
N=14/63*100=22,22%
O=48/63*100=76,19%

դ) CuCO₃ 
64+12+3*6=124
Cu=64/124*100=51,61%
C=12/124*100=9,68%
O=48/124*100=38,71%

Եթե հայտնի է երկտարր միացության տարրերից մեկի զանգվածային բաժինը (և՛ մասով, և՛ %-ով), ապա ինչպե՞ս կորոշես մյուս տարրի զանգվածային բաժինը (և՛ մասով, և՛ %-ով)։ Պատասխանդ հիմնավորի՛ր։
Երկտարր միացության մյուս տարրի զանգվածային բաժինը որոշելու համար պետք է 100%-ից հանել հայտնի տարրի զանգվածային բաժինը:

5. MgSO4, MgCl2, MgSO3, MgS, MgO քիմիական բանաձևեր ունեցող միացություններից որի՞ բաղադրությունում է մետա­ղական տարրի զանգվածային բաժինն առավելագույնը։

Դաս Մթնոլորտի ընդհանուր շրջանառությունը։ Օդային զանգվածները

Պատասխանել Հարցերին

1.Ի՞նչ դեր ունի մթնոլորտի ընդհանուր շրջանառությունը երկրագնդի վրա։
Մթնոլորտի ընդհանուր շրջանառությունը ապահովում է ջերմության և խոնավության բաշխումը, ձևավորում է կլիման և առաջացնում է քամիներ ու տեղումներ։

2.Մթնոլորտի ճնշման քանի գոտիներ գիտեք։
7
Հասարակածային ցածր ճնշման գոտի (1 գոտի).
Արևադարձային բարձր ճնշման գոտիներ (2 գոտի՝ հյուսիսային և հարավային).
Բարեխառն ցածր ճնշման գոտիներ (2 գոտի՝ հյուսիսային և հարավային).
Բևեռային բարձր ճնշման գոտիներ (2 գոտի՝ Հյուսիսային և Հարավային բևեռներում).

3.Ի՞նչ է օդային զանգվածը։
Ներքնոլորտի մեծ ծավալի օդը, որն ունի ջերմության և խոնավության միատեսակ հատկանիշներ և ձևավերվում է ընդարձակ միասեռ տարածքի վրա, կոչվում է օդային զանգված։

4.Ի՞նչ է մթնոլորտային ճակատը։
Մթնոլորտային ճակատը տարբեր ջերմաստիճան, խոնավություն և խտություն ունեցող օդային մեծ զանգվածների (հիմնականում տաք և ցուրտ) միջև անցողիկ, նեղ զոնան է։ Այն հանդիսանում է եղանակի կտրուկ փոփոխության պատճառ՝ առաջացնելով ամպամածություն, տեղումներ, քամի և ջերմաստիճանի տատանումներ, երբ ցուրտ օդը սեպի ձևով ներխուժում է տաք օդի տակ։

УРОК 1. НАША ПЛАНЕТА.
БЕРЕГИ СВОЮ ПЛАНЕТУ!
ПЛАНЕТЫ СОЛНЕЧНОЙ СИСТЕМЫ

1.Какие планеты были известны людям в древности?
В древние времена людям были известны Меркурий, Венера, Марс, Юпитер и Сатурн.
2. Как удалось открыть планеты Уран и Нептун?
Планеты Уран и Нептун открыли с помощью телескопов.
3. Как называется пространство, окружающее Землю?
Пространство, окружающее Землю, называется космосом.
4. Что такое звёзды?
Звёзды — это огромные светящиеся шары.
5. Что называют орбитой планеты?
Орбита планеты — это путь, по которому она движется вокруг Солнца.
6. Почему Землю называют голубой планетой?
Землю называют голубой планетой, потому что вода занимает 70% её поверхности.

УРОК 2. СЕМЬ ЧУДЕС СВЕТА

1.Как называлось самое древнее и дошедшее до наших дней чудо света?
Самое древнее и дошедшее до наших дней чудо света — Пирамида Хеопса.

Где были построены «висячие сады»?
«Висячие сады» были построены в Вавилоне (на территории современного Ирака).

2. Из каких материалов была изготовлена статуя Зевса?
Статуя Зевса была изготовлена из чёрного дерева, слоновой кости и золота.

3. Почему Герострат поджёг храм Артемиды?
Герострат поджёг храм Артемиды, чтобы прославиться.

4. Какой высоты был мавзолей в Галикарнасе?
Мавзолей в Галикарнасе был высотой сорок шесть метров.

5. Где был установлен Колосс Родосский?
Колосс Родосский был установлен перед входом в порт города Родос.

6.Какое из чудес света самое древнее?
Самое древнее чудо света — Пирамида Хеопса.

7. Кто и почему приказал построить знаменитые «висячие сады»?
Царь Вавилона приказал построить «висячие сады», потому что его жена скучала по родным горам.

8. Почему статуя Зевса не сохранилась до нашего времени?
Статуя Зевса не сохранилась, потому что сгорела во время пожара.

9. Что значит выражение «Геростратова слава»?
Выражение «Геростратова слава» значит вечный позор человеку, который прославился разрушением чужого творения.

10. Почему гробницы огромных размеров стали называть мавзолеями?
Гробницы огромных размеров стали называть мавзолеями по имени царя Мавсола.

11. На каком расстоянии был виден свет Александрийского маяка?
Свет Александрийского маяка был виден на расстоянии шестидесяти километров.

9-13 ФЕВРАЛЯ

УРОК 1. ЗАГАДКИ ПИРАМИД.САМОЕ ДРЕВНЕЕ ЧУДО СВЕТА.
КАК ЕГИПТЯНЕ СТРОИЛИ ПИРАМИДЫ?(Яннис Гурдон)
Интересные факты о пирамиде Хеопса

1.Почему некоторые исследователи считают пирамиду астрономической
обсерваторией?
Потому что главные коридоры пирамиды точно указывают в сторону Полярной звезды, а коридоры южной стороны — на звезду Сириус.

2. Почему для фараонов было важно строить пирамиды?
Потому что пирамида — это вечный памятник, который хранит имя фараона. Фараон считался бессмертным, пока люди помнят его имя, и после смерти он должен был стать богом.

3.Сколько лет пирамиде Хеопса?
Её возраст оценивается примерно в 4500 лет.

4. Какой высоты была пирамида Хеопса?
Её первоначальная высота составляла 146 метров.

5.Кто строил пирамиды ?
Пирамиды строили рабочие и ремесленники — наёмные каменотёсы и крестьяне, а не рабы, как раньше считали.

6. Фараон построил пирамиду, чтобы удивить всех своих соседей.
Нет, фараон строил пирамиду не для удивления соседей, а как гробницу и символ своей вечной власти.

7. В пирамидах фараоны жили, как во дворцах?
Нет, в пирамидах фараоны не жили — они служили гробницами после смерти.

8 . Пирамиду складывали из гигантских каменных блоков?
да

9. Каменные блоки тысячи рабов несли на руках?
Нет, каменные блоки перемещали рабочие с помощью рычагов, саней и инструментов, а не на руках.

УРОК 2.ТАИНСТВЕННЫЕ ДРЕВНИЕ СООРУЖЕНИЯ

1.СТРОУНХЕНДЖ
1.Почему Стоунхендж считают одним из самых загадочных мест на нашей планете?
Стоунхендж считают загадочным, потому что неизвестно точно, кто и зачем его построил.

2. Почему исследователи считают, что Стоунхендж мог быть древним храмом?
Исследователи считают, что Стоунхендж мог быть храмом, потому что его строение связано с солнцем, солнцестояниями и религиозными обрядами.

3. Какие удивительные явления наблюдаются вблизи комплекса?
Вблизи Стоунхенджа наблюдаются световые явления солнцестояний, необычные тени и астрономические совпадения с камнями.

4.Как выглядит Стоунхендж?
Стоунхендж выглядит как круглая конструкция из огромных вертикальных и горизонтальных камней, установленных в несколько рядов.

5. Что означает название Стоунхенджа?
Название Стоунхендж означает «висячие камни» (от английских слов stone — камень и henge — висячие, ограждённые).

6. Почему его называют восьмым великим чудом света и крупнейшей загадкой древнего мира?
Его называют восьмым чудом света и крупнейшей загадкой, потому что неизвестно, кто и как построил Стоунхендж и для чего точно он служил.

7. Что рассказывают о Стоунхендже легенды?
Легенды о Стоунхендже рассказывают, что камни были перенесены волшебством или гигантами, а место обладало магической силой.

8. Какие удивительные вещи происходят вблизи комплекса?
Вблизи комплекса наблюдаются удивительные явления: в день зимнего солнцестояния лучи восходящего солнца проходят точно между камнями. Также в 1977 году над Стоунхенджем были замечены неопознанные летающие объекты.

9.Назовите возраст Стоунхенджа.
Возраст Стоунхенджа составляет примерно 5000 лет.

2.КАРАУНДЖ (Радиофизик академик Парис Геруни организовал несколько
экспедиций к памятнику. В 2004 году он издал книгу «Армяне и Древнейшая
Армения»)

Армянское слово «молорак» — о чем оно вам говорит?

Ответьте на вопросы.

Кто приказал построить висячие сады?
По легенде, висячие сады Вавилона приказал построить Навуходоносор II для своей жены Амитис, чтобы напомнить ей зелёные горы родины.

Что нам известно о Стоунхендже?
Стоунхендж — это древний каменный памятник в Англии, построенный примерно 4–5 тысяч лет назад. Учёные считают, что он мог использоваться для астрономических наблюдений и религиозных обрядов.

Где находится пирамида Хеопса?
Пирамида Хеопса находится в Египте.

Куда бы вы хотели отправиться в путешествие?
я бы отправилась к пирамидам в Египет.

Откуда доставляли воду для поливки висячих садов?
Воду поднимали из реки Евфрат с помощью специальных подъёмных механизмов (возможно, винтовых или цепных устройств).

Как астрономы узнали о существовании планет, невидимых невооружённым глазом?
С помощью телескопов. Позже — благодаря вычислениям: учёные замечали отклонения в движении известных планет и предполагали существование новых.

Каким образом могли древние люди доставлять огромные каменные блоки к месту
строительства?
Предположительно, блоки перевозили на деревянных санях по песку, иногда смачивая его водой, чтобы уменьшить трение. Также использовали катки и пандусы.

Для чего фараоны строили пирамиды?
Пирамиды служили гробницами. Фараоны верили в загробную жизнь и хотели обеспечить себе вечное существование.

С какой целью Герострат поджёг храм Артемиды?
Герострат поджёг Храм Артемиды в Эфесе ради славы — он хотел, чтобы его имя запомнили.

Почему Стоунхендж называют восьмым чудом света?
Потому что он поражает своей загадочностью, древностью и тем, как люди того времени смогли установить огромные камни без современной техники.

Когда началось строительство мавзолея в Галикарнасе?
Строительство мавзолея началось примерно в 353 году до н. э.
Он был построен в честь правителя Мавсола — отсюда и слово «мавзолей».

Сколько лет продолжалось строительство пирамиды Хеопса?
Строительство Пирамида Хеопса продолжалось примерно 20 лет.

Какие планеты можно увидеть невооружённым глазом?
Меркурий, Венера, Марс, Юпитер и Сатурн.

Какой высоты был Александрийский маяк?
Александрийский маяк был примерно 120–140 метров высотой.

Можно ли считать Стоунхендж самым удивительным местом на нашей планете?
Это субъективно, но многие считают его одним из самых загадочных памятников древности.

16-20 ФЕВРАЛЯ

УРОК 1. ПРИРОДНЫЕ ЧУДЕСА СВЕТА. СЕМЬ ПРИРОДНЫХ ЧУДЕС СВЕТА

УРОК 2 . ОЗЕРО СЕВАН.. ЛЕГЕНДЫ ОЗЕРА СЕВАН ( Легенды озера Севан и монастыря Севанаван )

УРОК 2 .

ВЫПОЛНИТЕ УПРАЖНЕНИЯ

1.«Редактор».

— Неграмотная бабушка из деревни прислала родственникам телеграмму:

Здорова и прибываю в добром здравии.

— Все отправились на вокзал встречать бабушку, но она не приехала. Что случилось?

Она хотела написать: «Здорова и пребываю в добром здравии»

2. В этом упражнении вам надо соединить фразеологическое сочетание (цифру) с его объяснением (букву).

1. Не ударить в грязь лицом.

2. Держать себя в руках.

3. Мелькнуть, как молния.

4. Игра не стоит свеч.

5. Стрелять без промаха.

6. Во что бы то ни стало.

7. Не находить себе места.

8. Вешать голову.

А. Занятие, которое себя не оправдывает.

Б. Обязательно.

В. Очень быстро.

Г. Точно в цель.

Д. Сохранять самообладание.

Е. Показать себя с лучшей стороны.

Ж. Быть в состоянии большого волнения.

З. Огорчаться.

Ключ: 1 — Е (Показать себя с лучшей стороны)
2 — Д (Сохранять самообладание)
3 — В (Очень быстро)
4 — А (Занятие, которое себя не оправдывает)
5 — Г (Точно в цель)
6 — Б (Обязательно)
7 — Ж (Быть в состоянии большого волнения)
8 — З (Огорчаться)

3. В каком ряду на месте пропуска пишется Е?

А) по трасс… , на лошадк… , в сара…

Б) по отмел… , в пол… , к лошад…

В) на сирен… , в комнат… , в музык…

Ответ: А

7. В каком ряду на месте пропуска пишется И?

А) в тетрад… , в землянк… , на отшиб…

Б) в устав… , в театр… , в здани…

В) на лошад…, по возможност… , от бол…

Ответ: В

4.Вставьте пропущенные буквы.

Маленький мальчик

В маленькой лодке

В маленьком море плывёт.

Маленький ветер

По маленьким волнам

Лодочку гонит вперёд.

В маленькой гавани

В маленький город

Мальчик приплыл наконец.

Маленький парус спущен на мачте

И маленькой сказке конец.

5.Реши ребус,

рабочий

6.Подберите однокоренные слова.

Дождь – дождик, дождевой, дождливый;

Диво-дивный, удивить, удивительный;

Лес – лесной, лесник, лесочек;

Сад -садик, садовый, садовник;

7.Вставьте пропущенные буквы.

соберу
постелить
растереть
натираю
сдеру
блестеть
заблистать
уберу
вытираю
натереть
вытереть
запираю
задираю
разбираю
расстилаю
выдеру
избирать
приберёт
забираю
заберу
подбираю
блестящий
блистающий
умирать
замереть
собиратель
вытирать

8.Образуйте:

    множественное число от существительных: дуга — дуги
рука — руки
мука — муки

житель — жители
любитель — любители
учитель — учителя

грек — греки
узбек — узбеки
человек — люди

день — дни
пень — пни
лень — (не употребляется во множественном числе)

единственное число от существительных: певцы — певец
венцы — венец
гонцы — гонец
щипцы — (нет формы единственного числа)

орехи — орех
успехи — успех
доспехи — (нет формы единственного числа)

от существительных мужского рода – существительные женского рода: повар — повариха
портной — портниха
купец — купчиха
храбрец — храбре́ц → храбрая женщина (специального существительного обычно не образуется)

217. Ըստ կազմության` տրված ածականները բաժանի՛ր 3 խմբի:

Ալեծուփ, մեծ, ուժեղ, հոտավետ, հորդառատ, առևտրական, հոդային, ոսկեհուռ, խոշոր, սիրելի, միջմոլորակային, ահեղամռունչ, համեստ, մարդամոտ:

Պարզ – մեծ, ուժեղ, խոշոր, համեստ։

Բարդ – ալեծուփ, հորդառատ, ոսկեհուռ, միջմոլորակային, ահեղամռունչ, մարդամոտ։

Ածանցավոր – հոտավետ, առևտրական, հոդային, սիրելի, միջմոլորակային

218. Ընդգծե՛ք հինգ ածական։

Ամոթ, կաղ, առասպել, քաղցր, ամայի, գերան, բարձրագույն, ամբոխ, անիվ, գանգուր։

219. Տրված նախադասության մեջ տեղադրեք հոմանիշներից ամենահարմարը:

Իր ամբողջ կյանքում (զուրկ, զերծ) է եղել հարստությունից։

Հեծյալները (ելումուտ, երթևեկ) էին անում պարսպադռնից։

220. Տրված հականիշներն օգտագործեք նույն նախադասության մեջ։ 

Պարսավել-դրվատել, ապառիկ-կանխիկ, տգեղ-գեղեցիկ, օրինական-ապօրինի։

Միևնույն արարքի համար նրան մի մասը սկսեց պարսավել, իսկ մյուս մասը՝ դրվատել։

Խանութում կարելի է գնել և՛ ապառիկ, և՛ կանխիկ եղանակով։

Նկարչի համար աշխարհում չկա ոչինչ ամբողջովին տգեղ, քանի որ նույնիսկ տգեղի մեջ նա կարող է տեսնել ինչ-որ գեղեցիկ բան։

Դատարանը պարզեց, թե որ գործարքն է օրինական, և որը՝ ապօրինի։

221. Գրեք տրված բառերի նույնարմատ հականիշները

Գեղեցիկ-տգեղ
ծանոթ-անծանոթ
կամեցող-չկամ
բախտավոր-անբախտ

Տափակ որդերը պատկանում են
ա. միաբջիջներին
բ. բազմաբջիջներին
գ. բույսերին
դ. սնկերին

Տափակ որդերի մարմինը
ա. կլոր է
բ. տափակ է
գ. գնդաձև է
դ. օղակաձև է

Սպիտակ պլանարիան ապրում է
ա. ծովում
բ. քաղցրահամ ջրում
գ. անապատում
դ. օդում

Պլանարիայի մարմնի առջևի մասում կան
ա. աչքեր
բ. ոտքեր
գ. թևեր
դ. խռիկներ

Պլանարիան ունի
ա. վերածնման հատկություն
բ. թոքեր
գ. խեցի
դ. ոտքեր

Ժապավենաձև որդերը համարվում են
ա. գիշատիչներ
բ. մակաբույծներ
գ. բույսեր
դ. թռչուններ

Ժապավենաձև որդերի գլխամասը կոչվում է
ա. պոչ
բ. սկոլեքս
գ. օղակ
դ. թարթիչ

Ժապավենաձև որդերը սնվում են
ա. հողով
բ. ջրով
գ. տիրոջ օրգանիզմից
դ. արևի լույսով

Տափակ որդերը շնչում են
ա. թոքերով
բ. մաշկի միջոցով
գ. խռիկներով
դ. քթով

Տափակ որդերը պատկանում են
ա. ողնաշարավորներին
բ. անողնաշարավորներին
գ. կաթնասուններին
դ. թռչուններին

Ի՞նչ է մոլեկուլը։
Մոլեկուլը նյութի ամենափոքր մասնիկն է, որը պահպանում է նրա հիմնական քիմիական հատկությունները։

Ի՞նչ է ատոմը։
Ատոմը քիմիական տարրի ամենափոքր անբաժանելի մասնիկն է։

Ի՞նչ է քիմիական բանաձևը։
Քիմիական բանաձևը ցույց է տալիս նյութի կազմը (ինչ ատոմներից և քանիսից է կազմված)։

Ի՞նչ է հարաբերական ատոմային զանգվածը (Ar)։
Ar-ը ցույց է տալիս, թե քանի անգամ է ատոմը ծանր ջրածնի ատոմից։

Ի՞նչ է հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը (Mr)։
Mr-ը մոլեկուլի բոլոր ատոմների հարաբերական զանգվածների գումարն է։

Ի՞նչ է ցույց տալիս ինդեքսը քիմիական բանաձևում։
Ինդեքսը ցույց է տալիս տվյալ տարրի ատոմների քանակը։

Ինչպե՞ս է հաշվում Mr-ը։
Գումարում ենք բոլոր ատոմների Ar-երը՝ հաշվի առնելով ինդեքսները

Դաս ‘Կլիմայի հիմնական տիպերը :Կլիմայական դիագրամներ(կլիմագրամներ)

Դասի հղումը

Լրացուցիչ տեղեկություն

Հարավային բևեռ — Անտարկտիդա (Ամունդսեն–Սքոթ կայան)

Բարձրություն՝ ~2 835 մ
Միջին տարեկան ջերմաստիճան՝ ≈ −49°C
Ձմեռային միջիններ՝ ≈ −60…−65°C
Ամառային միջիններ՝ ≈ −25…−30°C
Գրանցված ռեկորդ (Վոստոկ կայան)՝ −89.2°C

Հյուսիսային բևեռ — Արկտիկա (ծովային սառույց)
Բարձրություն՝ ~0 մ (ծովի մակարդակ)
Միջին տարեկան ջերմաստիճան՝ ≈ −18°C
Ձմեռային միջիններ՝ ≈ −30…−40°C
Ամառային միջիններ՝ ≈ 0°C-ի մոտ
Եզրակացություն (թվերով)
Տարեկան միջինը՝ Անտարկտիդայում ≈ 30°C-ով ավելի ցուրտ է։
Ծայրահեղ նվազագույնը՝ հարավում մինչև −89.2°C, հյուսիսում՝ զգալիորեն բարձր (պակաս ցուրտ)։
Պատճառները՝ մայրցամաք լինելը և մեծ բարձրությունը հարավում, իսկ հյուսիսում՝ օվկիանոսի ջերմային

Պատասխանել հարցերին

1.Կլիմայի ին՞չ տիպեր են առանձնացնում երկրագնդի վրա:
Երկրագնդի վրա առանձնացնում են կլիմայի հետևյալ հիմնական տիպերը՝ ծովային, ցամաքային, մուսսոնային և միջերկրածովային։

2.Ին՞չ ցուցանիշով է բնութագրվում ցամաքային կլիման:
Ցամաքային կլիման բնութագրվում է քիչ քաղաքով և տարվա ընթացքում անհավասարաչափ բաշխված տեղումներով (տարեկան մինչև 300 մմ)։ Ինչպես նաև, օդի ջերմաստիճանի օրական (մինչև 40⁰C) և տարեկան մինչև (մինչև 60⁰C) մեծ լայնույթով, որը պայմանավորված է օդի չորայնությամբ։

3.Ի՞նչ է կլիմագրամը:
Կլիգրամը որոշակի տարածքում կլիմայի երկու կամ ավելի տարրերի գրաֆիկական պատկերն է տարվա ընթացքում։

4.Նշել կլիմգրամի հիմնական բաղադրիչները:
Կլիմագրամի վրա պատկերված գրաֆիկը ցույց է տալիս օդի ջերմաստիճանի տարեկան ընթացքը, իսկ ներքևի սյունաձև դիագրամները տեղումների ամսական քանակը։ Կլիմագրամի հորիզոնական առանցքին գրված են ամիսների անվանումների առաջին տառերը։